Long covid, ook wel post-covid-syndroom genoemd, is een verzameling gezondheidsproblemen die voortduren of ontstaan na een eerste periode van COVID-19 door een SARS-CoV-2-infectie. De symptomen kunnen weken, maanden of jaren aanhouden en zijn vaak invaliderend. De Wereldgezondheidsorganisatie definieert long covid als beginnend drie maanden na de eerste ziekte; andere instanties hanteren vier weken.
Long covid wordt gekenmerkt door een groot aantal symptomen die soms verdwijnen en weer terugkeren. Veelgemelde symptomen zijn vermoeidheid, geheugenproblemen, kortademigheid en slaapstoornissen. Ook hoofdpijn, problemen met de mentale gezondheid, verlies van reuk of smaak, spierzwakte, koorts en cognitieve disfunctie, bekend als brain fog, kunnen voorkomen. De klachten verergeren vaak na mentale of fysieke inspanning, een verschijnsel dat post-exertionele malaise (PEM) heet. Er is een grote overlap in symptomen met myalgische encefalomyelitis/chronischvermoeidheidssyndroom (ME/CVS).
De oorzaken van long covid zijn niet bekend. Hypotheses zijn onder meer blijvende schade aan organen en bloedvaten, problemen met bloedstolling, neurologische disfunctie, persisterend virus of heractivatie van latente virussen, en auto-immuniteit. De diagnose wordt gesteld op basis van een (vermoedelijke of bewezen) COVID-19-infectie of symptomen, en door andere verklaringen uit te sluiten.
Doordat veel symptomen aspecifiek zijn en ook bij andere aandoeningen voorkomen, is de werkelijke prevalentie moeilijk vast te stellen. In 2025 wordt geschat dat ongeveer zes tot zeven procent van de volwassenen en ongeveer één procent van de kinderen long covid heeft. Vaccinatie lijkt het risico te verkleinen. Risicofactoren zijn onder andere hogere leeftijd, vrouwelijk geslacht, astma en een ernstiger eerste COVID-19-infectie. Er zijn nog geen gevalideerde effectieve behandelingen; de zorg hangt af van de symptomen. Rust wordt geadviseerd bij vermoeidheid en pacing bij post-exertionele malaise. De meeste mensen met klachten na vier weken herstellen binnen twaalf weken; bij wie dan nog ziek is, verloopt het herstel trager of stagneert het. Wereldwijd hebben meer dan vierhonderd miljoen mensen long covid doorgemaakt, met mogelijk een verlies van ongeveer één procent van het mondiale bruto binnenlands product tot gevolg.
Classificatie en terminologie
Long covid is een door patiënten bedachte term, vroeg in de pandemie in omloop gebracht door degenen die zelf aan langdurige klachten leden. Naast long covid circuleren ook de termen long-haul COVID, post-COVID-19-syndroom, post-COVID-19-conditie, post-acute sequelae of COVID-19 (PASC) en chronisch COVID-syndroom. Long covid is mogelijk geen enkele ziekte maar een verzamelterm voor onder andere permanente orgaanschade, het post-intensivecaresyndroom, het postviralevermoeidheidssyndroom en het post-covidsyndroom.
Definities
Er bestaan meerdere definities, afhankelijk van land en instelling. De meest aanvaarde is die van de WHO: aanvang drie maanden na infectie, met minstens twee maanden persisterende symptomen. Het Amerikaanse CDC plaatst de aanvang van ‘Post-COVID Conditions’ juist op vier weken, om het belang van vroege klinische beoordeling te benadrukken. Het Amerikaanse NIH gebruikt voor PASC het criterium van doorlopende, terugkerende of nieuwe symptomen vier of meer weken na de acute fase. Het Britse NICE deelt long covid in twee categorieën in: ongoing symptomatic COVID-19 voor klachten van vier tot twaalf weken na aanvang, en post-COVID-19-syndroom voor klachten die twaalf weken of langer aanhouden.
Voor kinderen en jongeren bestaat een aparte onderzoeksdefinitie, opgesteld door Britse experts: een bevestigde SARS-CoV-2-infectie in de voorgeschiedenis met minstens één persisterend lichamelijk symptoom gedurende minimaal twaalf weken, dat niet door een andere diagnose kan worden verklaard, met impact op het dagelijks functioneren en met een mogelijk fluctuerend beloop. De definities zullen naar verwachting veranderen naarmate het wetenschappelijk inzicht groeit; de Amerikaanse National Academies merkten in 2024 op dat geen huidige definitie alle betrokkenen correct classificeert.
Leven met long covid
Wie met langdurige post-covidklachten leeft, heeft vaak behoefte aan meer dan medische zorg alleen. Erkenning van het onzichtbare lijden, begeleiding bij energiemanagement en steun bij de emotionele impact van een chronisch ziek zijn belangrijk. Revalidatieartsen, bedrijfsartsen en therapeuten kunnen helpen bij pacing en bij het omgaan met onzekerheid en verlies. Op ikwiltherapie.nl vind je begeleiders met ervaring in chronische ziekte en vermoeidheid.
Lees ook
- Depressie: meer dan een dip
- Dysthymie: langdurige somberheid
- Angststoornissen: wanneer angst een stoornis wordt
- Paniekstoornis
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Long COVID“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.