Depressie is in de psychiatrie een stemmingsstoornis, een psychische aandoening die zich kenmerkt door zware neerslachtigheid, een vervlakking van het emotionele leven, en een verlies aan levenslust.
In het dagelijkse spraakgebruik wordt de term depressief min of meer losjes gebruikt voor uiteenlopende gemoedstoestanden, variërend van een korte dip tot ernstige neerslachtigheid.
Criteria en statistieken
Behandelaars, verzekeraars en beleidsmakers spreken pas van een klinische depressie, als aan een aantal criteria wordt voldaan. Deze zijn vastgelegd in verschillende diagnostische en statistische handboeken. Belangrijk zijn daarbij:
de International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, van de wereldgezondheidsorganisatie, en
de in Nederland en de Verenigde Staten gehanteerde Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM).
In 2016 leed volgens het RIVM ongeveer 3% van de Nederlandse bevolking, of 550.000 mensen, aan een depressie. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek gaf in 2014 8% van de Nederlandse bevolking aan depressief geweest te zijn in het afgelopen jaar. Geschat wordt dat 20% van de Nederlandse bevolking op enig moment in zijn leven last krijgt van een klinische depressie. De naam “unipolaire depressie” wordt wel gebruikt ter onderscheid van periodieke depressies, zoals die zich voordoen bij bipolaire stoornissen. Oudere beschrijvingen als vitale depressie, melancholie, of endogene depressie, komen in grote lijnen overeen met de moderne ‘depressieve stoornis’.
DSM-IV-TR
Een depressieve episode moet volgens de DSM-IV-TR aan de volgende criteria voldoen:
A. Vijf (of meer) van de volgende symptomen waren in dezelfde periode van twee weken aanwezig, en wijken af van het eerdere functioneren; minstens een van de symptomen is ofwel (1) een sombere stemming, ofwel (2) verlies van interesse of plezier.
Sombere stemming. Bij kinderen en adolescenten kan de stemming prikkelbaar zijn.
Duidelijk verminderd(e) interesse of plezier in (bijna) alle activiteiten.
Onbedoeld gewichtsverlies of gewichtstoename, of veranderde eetlust. Bij kinderen moet gedacht worden aan het niet bereiken van de – vanwege de groei – te verwachten gewichtstoename.
Niet kunnen slapen of te veel slapen.
Psychomotorische agitatie (fysieke onrust) of juist vertraging.
Vermoeidheid of verlies van energie.
Gevoelens van waardeloosheid, of buitensporige of onterechte schuldgevoelens.
Verminderd vermogen tot nadenken of concentreren, of besluiteloosheid.
Terugkerende gedachten aan de dood (niet alleen de vrees om dood te gaan); terugkerende suïcidegedachten zonder een specifieke suïcidepoging; of een specifiek plan om zelfmoord te plegen.
B. De symptomen voldoen niet aan de criteria voor een “gemengde episode”: er is niet, of nauwelijks sprake van manische kenmerken.
C. De symptomen veroorzaken ofwel ‘klinisch significant lijden’, ofwel een belemmering van het functioneren in sociale of beroepsmatige omstandigheden.
D. De symptomen zijn geen direct fysiologisch gevolg van het gebruik van drugs of medicatie, of van een lichamelijke aandoening, bijvoorbeeld hypothyreoïdie.
E. De symptomen zijn niet het gevolg van rouwverwerking.
DSM-5
De criteria voor een depressieve episode in de DSM-5 komen grotendeels overeen met die in de DSM-IV-TR, behalve dat rouw niet langer een reden is om géén depressiediagnose vast te stellen.
Overige kenmerken
De DSM-5 onderscheidt voor depressies meerdere indelingscriteria.
Beginleeftijd
Een depressieve stoornis kan vroeg (voor 21e jaar) of laat (na 21e jaar) beginnen.
Type depressie
Er zijn verschillende typen depressieve episoden, met steeds andere kenmerken:
angstige stemming
gemengde kenmerken: met manische kenmerken, maar onvoldoende om van een gemengde episode te spreken
melancholische kenmerken
depressieve gevoelens erger in de ochtend
vroeg wakker worden
fysieke onrust of juist vertraging
verminderde eetlust of gewichtsverlies
buitensporige of onterechte schuldgevoelens
atypische kenmerken
stemming verbetert wél na positieve gebeurtenissen
te veel slapen
toegenomen eetlust of gewichtstoename
zwaar gevoel in de ledematen
gevoeligheid voor sociale afwijzing
psychotische kenmerken, al dan niet overeenkomend met de gemoedsstemming
catatonie
begin rond de zwangerschap/bevalling: een postnatale depressie
seizoensgebonden patroon
Ernst
De ernst van een depressieve episode wordt bepaald aan de hand van het aantal symptomen, de ernst van de symptomen, en de hoeveelheid lijden en de (sociale) beperking die iemand ervaart.
Licht
Bij een milde depressieve episode zijn er weinig extra symptomen aanwezig, bovenop de symptomen die minimaal vereist zijn voor de diagnose. De symptomen veroorzaken enig lijden, maar minimale beperkingen en zijn nog beheersbaar.
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Depressie (klinisch)“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.