Overspannenheid is een gemoedstoestand die ontstaat als iemand te lang gespannen is geweest en niet meer voldoende tot rust kan komen.
De oorzaken zijn van uiteenlopende aard. Zo kan iemand overspannen worden als op korte termijn te veel emoties verwerkt moeten worden, maar ook als de werkdruk te groot is, er te veel stress is of als iemand zich niet voldoende kan ontspannen.
Overspannenheid kan soms ernstige lichamelijke gevolgen hebben. Vaak zijn de adrenalinespiegel en de bloeddruk te hoog en treden hartkloppingen op. Verder lijdt de persoon vaak aan spier- of hoofdpijn. Geestelijk kan er sprake zijn van irritatie en agressie, rusteloosheid, emotionele vervlakking en een verlies van interesse en motivatie.
Als de veroorzakende omstandigheden niet veranderen, kan overspannenheid zeer lang duren en mogelijk leiden tot depressie of stressverwante aandoeningen, zoals burn-out. Vaak is medische of psychologische hulp nodig.
Symptomen en verschijnselen
Volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap is er sprake van overspannenheid als voldaan is aan deze vier criteria:
Ten minste drie van de volgende klachten zijn aanwezig:
moeheid
gestoorde of onrustige slaap
prikkelbaarheid
niet tegen drukte/herrie kunnen
emotionele labiliteit
piekeren
zich gejaagd voelen
concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid
gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid
significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren
voorgenoemde verschijnselen zijn niet uitsluitend het directe gevolg van een psychiatrische stoornis
Volgens het genootschap is er sprake van burn-out als de overspannenheid meer dan een half jaar aanhoudt en de vermoeidheid sterk op de voorgrond staat.
Behalve de criteria van het Nederlands Huisartsen Genootschap komen ook de volgende verschijnselen voor:
Verlies van motivatie
Spierpijn
Paniekaanvallen
Slaapstoornissen en andere slaapproblemen
Hartkloppingen
Agressie
Hoofdpijn
Tinnitus, vaak na de overspannenheid
Wanneer naar de huisarts, en wat kun je zelf doen?
Bij langdurige of verergerende klachten is het verstandig om de huisarts te raadplegen. Maak vooraf een lijstje van je klachten: wanneer ze begonnen, wat ze verergeren en wat verlicht. Dat helpt de arts om sneller tot een diagnose en passend beleid te komen. Veel aandoeningen combineren lichamelijke en psychische factoren; naast medische behandeling kan daarom ook begeleiding door een therapeut, coach of leefstijlprofessional waardevol zijn, bijvoorbeeld voor omgaan met stress, slaapproblemen of de emotionele impact van een chronische ziekte.
Zelf kun je vaak meer doen dan je denkt: voldoende slaap, dagelijks bewegen, regelmaat in eten en rust, en je sociale contacten warm houden. Dat vervangt geen behandeling, maar versterkt herstel vrijwel altijd. Wacht niet tot klachten je dagelijks leven beheersen: vroeg ingrijpen is vrijwel altijd effectiever dan doorbijten. Op ikwiltherapie.nl vind je therapeuten en coaches die gespecialiseerd zijn in begeleiding bij gezondheidsklachten, in elke regio.
De rol van leefstijl en begeleiding
Bij vrijwel elke aandoening speelt leefstijl mee: slaap, voeding, beweging en stressniveau beïnvloeden klachten en herstel. Een leefstijlcoach, ergotherapeut of gespecialiseerde therapeut kan helpen om medisch advies in de dagelijkse praktijk om te zetten, denk aan ritme opbouwen, belastbaarheid vergroten of omgaan met beperkingen op het werk. Patiëntenverenigingen bieden vaak ook ervaringsdeskundigen, brochures en lotgenotencontact. Combineer medische zorg met die ondersteunende laag en de kans op duurzaam herstel is het grootst.
Lees ook
- Depressie: meer dan een dip
- Dysthymie: langdurige somberheid
- Angststoornissen: wanneer angst een stoornis wordt
- Paniekstoornis
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Overspannenheid“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.