De werk-privébalans is het evenwicht tussen je werk en je persoonlijke leven. In dat privédomein vallen veel dingen samen: gezin en familie, vrije tijd, vriendschappen en je gezondheid. De balans werkt twee kanten op. Werk kan je privéleven verstoren, bijvoorbeeld als je ’s avonds nog mailtjes beantwoordt, maar je privéleven kan ook je werk beïnvloeden, bijvoorbeeld door mantelzorg of relatieproblemen. De wisselwerking kan negatief zijn, een conflict tussen beide werelden, of juist positief: wat je op het ene vlak leert, verrijkt het andere. Uit recent onderzoek blijkt dat de grens tussen werk en privé steeds verder vervaagt, vooral bij mensen die met technologie overal en altijd kunnen werken.
Theorieën over de relatie tussen werk en privé
Onderzoekers gebruiken twee fundamentele theorieën om de rolconflicten tussen werk en gezinsleven te verklaren: de boundary theory en de border theory. Andere theorieën bouwen op die twee voort. Sinds die theorieën werden geformuleerd heeft de opkomst van informatie- en communicatietechnologie de verhouding ingrijpend veranderd. Werk kan nu op elk moment en op elke plek worden gedaan, waardoor domeinen eerder versmelten en grenzen nauwelijks nog bestaan. In totaal worden zeven dominante theorieën gebruikt om de relatie te verklaren: structureel functionalisme, segmentatie, compensatie, supplementaire en reactieve compensatie, rolverrijking, spillover en het werkverrijkingsmodel.
Structureel functionalisme
De wortels van deze theorie liggen in het begin van de twintigste eeuw, toen de industriële revolutie economisch werk van het familiehuis had losgemaakt. De theorie gaat uit van twee gescheiden levenssferen: het productieve leven op de werkplek en het affectieve leven thuis. Volgens deze visie functioneren werk en gezin het best wanneer mannen en vrouwen zich specialiseren in aparte sferen. Die klassieke opvatting wordt inmiddels breed bekritiseerd, maar verklaart nog steeds veel van de structuren waarin we vandaag werken en leven.
Greedy institutions
Werk-gezinsconflicten, met name rolconflicten, kunnen worden begrepen met het begrip greedy institutions van Lewis A. Coser. Zulke instellingen worden gulzig genoemd omdat ze allesomvattende eisen stellen aan de inzet en loyaliteit van mensen en betrokkenheid in andere sociale kringen ontmoedigen. Voorbeelden zijn religieuze orden, de academische wereld, topsport, het leger en het topmanagement. Maar ook het gezin kan een gulzige instelling zijn als je kijkt naar de eisen die aan een mantelzorger worden gesteld. Wie tussen twee gulzige instellingen staat, krijgt vrijwel onvermijdelijk te maken met taak- en rolconflicten. Een LinkedIn-enquête uit 2020, gebaseerd op ruim 2,9 miljoen reacties, concludeerde dat werknemers die worstelen met de werk-privébalans 4,4 keer vaker symptomen van een burn-out vertonen.
Segmentatie en compensatie
Volgens de segmentatietheorie beïnvloeden werk en gezin elkaar niet omdat ze volledig van elkaar gescheiden zijn. In de literatuur worden ook termen als compartimentering, onafhankelijkheid en afstandelijkheid gebruikt. De compensatietheorie uit 1979 stelde daartegenover dat werknemers hun huis beschouwen als een toevluchtsoord en hun gezin als bron van voldoening die in de werksfeer ontbreekt. Deze theorie erkende voor het eerst het positieve effect van het ene domein op het andere.
Wat kun je zelf doen?
Merk je dat je werk-privébalans scheef zit, dan helpt het om bewust grenzen te stellen: vaste werktijden, een aparte werkplek thuis en momenten zonder schermen. Praat erover met je leidinggevende en schroom niet om professionele begeleiding te zoeken als de druk chronisch wordt. Een coach of therapeut kan helpen prioriteiten te stellen voordat klachten uitgroeien tot een burn-out. Op ikwiltherapie.nl vind je begeleiders die gespecialiseerd zijn in werkgerelateerde stress.
Lees ook
- Zo vind je een therapeut bij jou in de buurt
- Je eerste therapiesessie: zo bereid je je voor
- Wordt therapie vergoed? Zorgverzekering en eigen risico
- Wisselen van therapeut: het mag en is normaal
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Work-life balance“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.