Schaamte is een onaangename psychosociale emotie ten aanzien van het afwijken van de eigen normen (aantasting van eergevoel of trots), en/of de normen van anderen (in verband met de angst om misprezen of niet meer geaccepteerd te worden). Schaamte is daarmee een sterk cultureel bepaald fenomeen.
Schaamte is ook een positieve emotie, in de zin van al dan niet bewust naar verbetering te willen streven.
Schaamte kan ook betrekking hebben op het door anderen zien (rechtstreeks of op een foto of video) van bepaalde lichaamsdelen of seksuele handelingen, terwijl de ontbloting of handelingen zelf normaal zijn.
Vormen en psychologie
Uitingsvormen zijn onder andere het vermijden van sociaal contact, bijvoorbeeld door het fysiek uit de weg gaan van bepaalde groepen personen, het vermijden van een bepaald (gespreks)onderwerp, het zorgvuldig bedekt houden van bepaalde lichaamsdelen, objecten of activiteiten (in moreel delicate, onder meer erotische, context) of in meer figuurlijke zin het afwenden van de blik en het vermijden van oogcontact.
Naast schaamte voor iemands eigen gedragingen of nalaten, bestaat er ook plaatsvervangende schaamte. Hierbij associeert de persoon die zich schaamt zich met de gedraging van (een) ander(en), en voelt zich daarbij onprettig.
Verder bestaat collectieve schaamte, voor wat verweten kan worden aan een groep waartoe men behoort, bijvoorbeeld van een burger voor zijn staat, ongeacht of men (bijvoorbeeld als kiezer) enige invloed kan uitoefenen, zelfs voor dingen die gebeurden voor men zelf geboren was. Dat kan belangrijke politieke gevolgen krijgen, zoals de Wiedergutmachung.
Het kwetsen van het seksueel schaamtegevoel van een ander kan strafbaar zijn; zie ook aanranding, en in bredere context eerroof.
Zelf aan de slag, en wanneer hulp zoeken
Zelfhulp werkt het best in kleine, volhoudbare stappen. Kies één techniek of gewoonte uit dit artikel en houd die twee tot vier weken vol voordat je iets nieuws toevoegt. Noteer kort wat het doet, een eenvoudig dagboekje of app volstaat, zodat je ziet wat werkt en wat niet. Verwacht geen lineair proces: terugval hoort erbij en zegt niets over je kansen op termijn.
Merk je dat klachten ondanks je inspanning aanhouden, erger worden of je dagelijks functioneren raken, slecht slapen, sociale terugtrekking, stijgende spanning of somberheid? Dan is professionele hulp een logische volgende stap, geen mislukking. Soms is een paar gesprekken met een coach al genoeg om weer richting te krijgen; soms is een gespecialiseerde therapeut nodig. Op ikwiltherapie.nl vind je therapeuten, coaches en begeleiders die je verder kunnen helpen, van gesprekstherapie tot lichaamsgerichte en creatieve therapievormen, in elke regio van Nederland.
Maak er een gewoonte van
De grootste valkuil van zelfhulp is het beginnen met te veel tegelijk. Onderzoek naar gewoontevorming laat zien dat klein starten werkt: koppel de nieuwe gewoonte aan iets dat je toch al doet, na het tandenpoetsen, voor de koffie, tijdens het uitlaten van de hond. Zet je omgeving mee: leg spullen klaar, verwijder frictie, maak het makkelijker om wél dan niet te doen. En vier kleine winst: wie het volhouden zichtbaar maakt, een kruisje op de kalender, een app, een buddy, houdt langer vol.
Lees ook
- Zo vind je een therapeut bij jou in de buurt
- Je eerste therapiesessie: zo bereid je je voor
- Wordt therapie vergoed? Zorgverzekering en eigen risico
- Wisselen van therapeut: het mag en is normaal
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Schaamte“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.