Friluftsliv, letterlijk ‘leven in de open lucht’, is het Scandinavische concept van een leven dat zich grotendeels buiten afspeelt: wandelen, kamperen, vissen, skiën of gewoon zijn in de natuur, in alle seizoenen en bij vrijwel alle weersomstandigheden. De filosofie is onlosmakelijk verbonden met het allemansrecht, in het Noors allemannsretten en Zweeds allemansrätten: het recht van iedereen om bepaalde openbare en particuliere gronden, meren en rivieren te betreden voor recreatie en lichaamsbeweging. Dat recht wordt ook wel het publieke toegangsrecht tot de wildernis genoemd.
In landen als Noorwegen, Zweden, Finland, IJsland, Schotland, Estland, Letland, Litouwen, Oostenrijk, Tsjechië en Zwitserland heeft het allemansrecht de vorm van algemene publieke rechten die deels in de wet zijn vastgelegd. In delen van Noord-Europa is de toegang al eeuwenoud en werd ze zo vanzelfsprekend geacht dat ze pas in moderne tijd in de wet werd geformaliseerd. Het recht omvat overigens geen economische exploitatie, zoals jagen of hout kappen, en evenmin verstorende activiteiten als vuur maken of offroad rijden. In landen zonder zulke algemene rechten bestaan er vaak netwerken van openbare wegen of natuurgebieden met wandelpaden.
De kuststrook
Openbare toegangsrechten bestaan vaak ook langs de vooroever van stranden, in juridische discussies vaak het natte zandgebied genoemd. Waar de grens precies loopt, verschilt per land en per regio. In sommige Amerikaanse staten, zoals Massachusetts, geldt de laagwaterlijn als scheiding tussen publiek en privaat; in andere, zoals Californië, de hoogwaterlijn. In het Verenigd Koninkrijk wordt de vooroever doorgaans als eigendom van de Crown beschouwd, met uitzonderingen zoals historische visrechten en de Udal Law op Orkney en Shetland, waar het grondeigendom tot de laagste springeb reikt. Waar de vooroever van de Crown is, heeft het publiek toegang onder de hoogwaterlijn.
In Griekenland is de kuststrook bij wet publiek en zijn permanente constructies er verboden, afgezonderd van wettelijke uitzonderingen. Ook in Nieuw-Zeeland is vrije publieke toegang tot kust en zeegrond wettelijk geborgd via de Marine and Coastal Area Act 2011, na een lange politieke en juridische strijd waarin de landrechten van de Māori centraal stonden. Zoals overal kan ook langs de kust geschil ontstaan over eigendom en publiek gebruik.
Overheidsgronden
Het publiek heeft toegang tot een deel, maar niet tot alle gronden in overheidsbezit. Wildernisgebieden zijn doorgaans open voor recreatie, met uitzondering van militaire terreinen. In gekoloniseerde landen wordt grond die juridisch ‘eigenaarloos’ in overheidsbezit viel, inmiddels ook opgeëist door inheemse volken als hun traditionele territorium.
Crown land in Canada
Een groot deel van Canada is Crown land in bezit van de provincies. Een deel wordt verpacht voor commerciële activiteiten zoals bosbouw of mijnbouw, maar op veel grond is vrije toegang voor recreatieve activiteiten als wandelen, fietsen, kanoën, langlaufen, paardrijden en jagen en vissen op vergunning. Toegang kan tegelijkertijd worden beperkt om redenen van openbare veiligheid of ter bescherming van wilde planten en dieren. In de Canadese territoria wordt Crown land beheerd door de federale overheid; ook de nationale parken zijn uit Crown land gevormd. Inheemse volken kunnen bijzondere rechten op Crown land hebben op grond van verdragen uit de koloniale tijd.
Friluftsliv in de praktijk
Voor wie friluftsliv wil omarmen hoeft dat niet meteen een meerdaagse trektocht te zijn. Het begint klein: dagelijks een rondje lopen in het bos, buiten ontbijten, of in het weekend een tent opzetten. De Scandinavische les is dat er geen slecht weer bestaat, alleen slechte kleding. Regelmatig buiten zijn werkt stressverlagend en doet goed aan de stemming; het allemansrecht maakt dat bovendien laagdrempelig, omdat de natuur er voor iedereen is. Op ikwiltherapie.nl vind je coaches die met natuur- en wandelbegeleiding werken.
Lees ook
- Zo vind je een therapeut bij jou in de buurt
- Je eerste therapiesessie: zo bereid je je voor
- Wordt therapie vergoed? Zorgverzekering en eigen risico
- Wisselen van therapeut: het mag en is normaal
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Freedom to roam“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.