Een burn-out is een aandoening waarbij de patiënt emotioneel en fysiek uitgeput is en weinig tot niets kan presteren.
De term burn-out werd begin jaren 1970 voor het eerst gebruikt door de Amerikaanse psychotherapeut Herbert Freudenberger en iets later door Christina Maslach om de toestand te beschrijven van werkenden die met andere mensen werkten (zoals medewerkers in de verslavingszorg). Na verloop van tijd zouden dergelijke medewerkers merken dat hun cliënten weliswaar veel aandacht vroegen en kregen, maar desondanks weinig tot geen progressie boekten met betrekking tot hun problemen. Dat zou ertoe leiden dat deze medewerkers (over)vermoeid en gedemotiveerd raakten en gingen twijfelen aan hun eigen kunnen.
In de jaren 1990 werd de burn-out verbreed tot een verschijnsel dat ook in andere beroepsgroepen (waarin niet primair met andere mensen werd gewerkt) kon voorkomen. De door Maslach ontwikkelde vragenlijst om burn-out in de werkcontext te meten is inmiddels dominant geworden. Een burn-out bestaat in haar opvatting uit drie, min of meer samenhangende verschijnselen: uitputting (extreme vermoeidheid vanwege het werk), cynisme (afstand hebben van het werk, dan wel de mensen met wie men werkt) en een lager zelfbeeld van de eigen competenties (twijfelen aan het eigen kunnen en de eigen effectiviteit bij het uitvoeren van de werkzaamheden) Dit zijn ook de drie aspecten die in de sinds 1984 bekende burn-outtest Maslach Burnout Inventory (MBI) voorkomen. De term burn-out is niet opgenomen in het handboek voor psychiatrie, de DSM-5.
Te veel stress op het werk en in de privésituatie zouden oorzaken van een burn-out zijn. Een sensitieve persoonlijkheid met bovengemiddeld verantwoordelijkheidsgevoel en de neiging tot perfectionisme zouden risicofactoren zijn. Ook emotionele arbeid wordt met burn-out in verband gebracht.
Symptomen en verschijnselen
Hoewel burn-out aanvankelijk werd gezien als een verschijnsel dat voorkomt in en voortkomt uit de werkcontext, zien medici het als een fenomeen dat ook buiten de werkcontext kan optreden en dat niet per se gebonden is aan die werkcontext. Volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap is er sprake van een burn-out als voldaan is aan alle drie onderstaande criteria:
Er is sprake van overspannenheid (zie hierna)
De klachten zijn meer dan 6 maanden geleden begonnen
Gevoelens van moeheid en uitputting staan sterk op de voorgrond
Er is sprake van overspanning als voldaan is aan alle vier onderstaande criteria:
Ten minste drie van de volgende klachten zijn aanwezig:
moeheid
gestoorde of onrustige slaap
prikkelbaarheid
niet tegen drukte/herrie kunnen
emotionele labiliteit
piekeren
zich gejaagd voelen
concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid
gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid
significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren
voornoemde verschijnselen zijn niet uitsluitend het directe gevolg van een psychiatrische stoornis
Behandeling
Burn-out wordt vaak behandeld met relatief kortdurende therapie (twaalf tot vijftien wekelijkse sessies) of opname in gespecialiseerde centra waar een dagelijkse intensieve therapie wordt aangeboden. Tijdens die therapie wordt nagegaan welke factoren hebben bijgedragen aan het ontstaan van de burn-out; bijvoorbeeld het hebben van zogenaamde ‘disfunctionele gedachten’ (“als ik niet hard werk vindt niemand me aardig/competent/krijg ik nooit een promotie/word ik ontslagen”), waarna deze worden aangepakt. Een mindfulness-gebaseerde benadering, zoals Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR), kan hierbij aanvullend helpen door cliënten bewuster te laten omgaan met hun gedachten en emoties, waardoor ze beter in staat zijn om stressvolle situaties te hanteren zonder deze disfunctionele patronen te versterken. Daarnaast worden risicofactoren op het werk geïnventariseerd (bijvoorbeeld te hard moeten werken, te veel overwerken, moeten werken in een onprettige werksfeer, enzovoort) en, waar mogelijk, aangepakt. Bovendien wordt ernaar gestreefd de cliënt zo snel mogelijk weer deels aan het werk te laten gaan, liefst al tijdens het behandelingsproces. Behandeling door de cliënt een aantal maanden thuis te laten zitten om “weer bij te komen” (wat in de jaren 1990 een gebruikelijke behandeling was) bleek in de praktijk weinig effectief en leidde juist tot vergroting van de afstand tot de arbeidsmarkt, en soms zelfs volledige arbeidsongeschiktheid. Onderzoek heeft uitgewezen dat er sprake is van discriminatie op de arbeidsmarkt tegenover job kandidaten die een burn-out hebben gehad.
Lees ook
- Depressie: meer dan een dip
- Dysthymie: langdurige somberheid
- Angststoornissen: wanneer angst een stoornis wordt
- Paniekstoornis
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Burn-out“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.