Multiple sclerose of multipele sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel en waarschijnlijk een auto-immuunaandoening.
De ziekte wordt getypeerd door de aantasting van de myelineschede van de zenuwvezels door afweercellen van het immuunsysteem in een willekeurig aandoend patroon. De myelineschede is een isolerende laag rondom de zenuwuitlopers, meer bepaald de axonen. Door de aantasting van de isolerende laag raakt de impulsgeleiding van de zenuw verstoord, waardoor bij de patiënt neurologische stoornissen zoals krachtvermindering kunnen ontstaan. De aantasting van de myeline wordt demyelinisatie genoemd.
Prevalentie
Wereldwijd is de prevalentie van MS over het algemeen tussen 2 en 150 per 100.000 inwoners. De aandoening komt in het ene land meer voor dan bij het andere, en bij de ene bevolkingsgroep meer dan bij de andere. Volgens een schatting door MS Atlas, een gezamenlijk project van de Internationale MS-federatie (MSIF) en de Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organisation; WHO) uit 2013, is in de Benelux de prevalentie 1 op 1000. Na 2013 zijn deze schattingen door de MS Atlas niet meer bijgewerkt, maar uit andere registraties (door huisartsen in zorgdatabank Nivel en de hersenstichting) en steekproeven lijkt in 2020 dat het aantal in Nederland rond de 1 op 500 ligt. Deze schatting ligt volgens het onderzoek meer in lijn met het voorkomen van de aandoening in omliggende landen. Op Curaçao zijn ongeveer 40 mensen met MS: op een bevolking van circa 160.000 (stand 2015) is het daarmee een zeldzame ziekte.
MS komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen, gemiddeld in de verhouding 3:1.
De aandoening openbaart zich vaak op jongvolwassenen tot volwassen leeftijd, maar ook mensen jonger dan 25 of ouder dan 80 kunnen de diagnose krijgen.
Beschrijving van de aandoening
Multiple sclerose is waarschijnlijk een auto-immuunaandoening, dat wil zeggen dat het immuunsysteem het eigen weefsel beschadigt, in dit geval het myeline en de axonen van het centraal zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg). Er is nog veel onbekend over het precieze mechanisme. Vast staat dat macrofagen het myeline beschadigen, dat er in de loop der tijd verval optreedt van de oligodendrocyten (myeline producerende cellen) en van axonen. Tijdens een aanval van MS (meestal schub of relapse genoemd) bij de relapsing-remitting variant treedt er een invasie op van lymfocyten in het brein vanuit kleine bloedvaten, vaak venulen. Er komt cytokineproductie op gang, geactiveerde microglia (astrocyten) presenteert een nog onbekend antigeen, er volgt nog meer cytokineproductie en uiteindelijk vorming van macrofagen die het myeline beschadigen. In welk stadium axonenverlies optreedt wordt onderzocht, waarschijnlijk treedt dit al vrij vroeg op.
Beloop en beloopsvormen
Het beloop van de ziekte kan sterk variëren: over een toekomstig beloop zijn enkel statistische uitspraken te doen die voor een individuele patiënt zeer weinig voorspellende waarde hebben. De levensverwachting is door het chronische beloop echter maar weinig verkort in vergelijking met mensen zonder MS. Een aanzienlijk percentage van de patiënten is ook na twintig jaar nog niet rolstoelafhankelijk; anderen zijn na vijf jaar geheel op hulp van anderen aangewezen.
In 1996 heeft de United States National Multiple Sclerosis Society samen met de eveneens in de Verenigde Staten gevestigde Multiple Sclerosis International Federation een standaard ontwikkeld, waarin vier beloopsvormen algemeen beschreven worden. De standaard werd voor het laatst herzien in 2013.
clinically isolated syndrome (CIS)
relapsing remitting (RR)
secundair progressief (SP)
primair progressief (PP)
Daarnaast wordt soms milde (benigne) MS genoemd. Dit is echter geen beloopsvorm maar een kenmerking van de heftigheid waarmee de aandoening zich uit.
Er is een tijd sprake geweest van een “progressive relapsing” (PR) variant: deze is in het 2013 model buiten beschouwing gelaten omdat men tijdens de herziening concludeerde dat deze personen in eerste instantie waarschijnlijk een verkeerde variant als diagnose kregen.
Veelvoorkomende symptomen
De symptomen verschillen per persoon en vrijwel geen enkele patiënt heeft last van alle verschijnselen. Alle symptomen zijn uitingen van neurologische uitval die ook door andere oorzaken kunnen optreden; de diagnose kan dan ook meestal niet gesteld worden door de aanwezigheid van deze symptomen, maar door het typische beloop, waarbij nu eens hier, dan eens daar een probleem ontstaat, en waarbij ook vaak herstel van de klachten kan optreden.
Bekende symptomen van MS zijn:
Stijve spieren en spierzwakte:
Tremoren (stuurloosheid van beweging)
Spasmes
Intentietremor: geen trilling in de hand bij rust, maar als er actie wordt ondernomen
Hyperreflexie
gedeeltelijke of volledige uitval van spierkracht, bijvoorbeeld in ledematen of de romp
Ataxie (coördinatiestoornis)
Balansproblemen
Incontinentie:
blaasatonie
Urge-incontinentie
overactieve blaas
Constipatie
Spraakproblemen, waaronder:
dysartrie – onvermogen tot correcte uitspraak door stoornis in de articulatie
parafasie – verwisseling van woorden, onvolledige vorm van afasie
agnosie – niet kunnen herkennen van voorwerpen
Oogklachten:
ontsteking van de oogzenuw
uitval van een deel van het gezichtsveld (scotoom)
stoornis in kleur zien, pijn bij oogbewegingen, bleekheid van pupil
stoornissen in uitwendige oogmotoriek (dubbelzien, internucleaire oftalmoplegie, nystagmus)
Slikproblematiek
Gehoorproblematiek
Gevoelsstoornissen en neuralgie:
sensibele stoornissen, bijvoorbeeld problemen met de positiezin of trigeminusneuralgie (pijn van de aangezichtszenuw(en))
paresthesieën (tintelingen), branderig gevoel, jeuk over het lichaam
Fenomeen van Uhthoff
in het algemeen meer gnostische (gevoel) dan vitale (warm/koud, scherp/stompgevoel) uitval
Symptoom van Lhermitte
MS hug
Seksuele problemen, zoals een verminderde gevoelsbeleving
Stoornissen in de cognitie:
problemen in de sensorische integratie
geheugenstoornissen
persoonlijkheidsveranderingen
stemmingsstoornissen (euforie en depressie)
stoornissen van abstractievermogen (uit alternatieven de juiste keuze maken) en begripsvorming
Vermoeidheid:
duizeligheidsaanvallen en misselijkheid
Lees ook
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Multiple sclerose“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.