Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT) is een vorm van psychotherapie die mindfulnesstechnieken combineert met cognitieve gedragstherapie (CGT), met als doel terugval in depressie te voorkomen. MBCT is ontwikkeld door Philip Barnard, John Teasdale, Zindel Segal en Mark Williams, voortbouwend op de mindfulness-based stress reduction (MBSR) van Jon Kabat-Zinn. Net als CGT gaat MBCT ervan uit dat terugval kan ontstaan wanneer mensen die eerder depressief zijn geweest, bij nieuwe tegenslag terugvallen in automatische denkprocessen die een depressieve episode kunnen triggeren. MBCT onderbreekt die automatische processen en leert deelnemers minder te reageren op binnenkomende prikkels en ze in plaats daarvan accepterend en zonder oordeel waar te nemen.
Kabat-Zinn en MBSR
Jon Kabat-Zinn ontwikkelde mindfulness-based stress reduction vanuit zijn persoonlijke ervaring met boeddhistische meditatie, waarbij mindfulness de kritieke component vormde. Zijn achtweekse programma werd in ziekenhuizen gebruikt bij chronische pijn en stress en legde de basis voor vrijwel alle mindfulnessgerichte interventies die later ontstonden.
Het model van Barnard en Teasdale
In 1991 bouwden Barnard en Teasdale voort op dat werk met het model van Interacting Cognitive Subsystems (ICS). Volgens dit model kent de geest meerdere modi voor het verwerken van informatie. De twee belangrijkste zijn de doen-modus en de zijn-modus. De doen-modus is sterk doelgericht en wordt geactiveerd zodra er een discrepantie ontstaat tussen hoe de dingen zijn en hoe je wilt dat ze zijn. Juist die modus kan bij negatieve stemming een neerwaartse spiraal van piekeren in gang zetten. De zijn-modus richt zich niet op doelen, maar op het accepteren en toelaten van wat er is, zonder directe drang iets te veranderen.
Een kernbegrip is metacognitief bewustzijn: het vermogen om negatieve gedachten en gevoelens te ervaren als mentale gebeurtenissen die voorbijgaan, in plaats van als waarheden over jezelf. Mensen met een hoog metacognitief bewustzijn ontwijken depressieve denkpatronen in stressvolle situaties makkelijker. Dit uit zich in wat decentrering wordt genoemd: bewust zijn van binnenkomende gedachten en gevoelens, ze accepteren, maar er niet aan vasthouden of erop reageren. Het helpt je los te komen van zelfkritiek, rumineren en sombere stemmingen. Volgens het ICS-model is de mate waarin iemand star vasthoudt aan één modus bepalend voor de kwetsbaarheid voor depressie. De zijn-modus biedt de beste kans op blijvende emotionele verandering; daarom promoot MBCT juist die modus.
Cognitieve elementen
Naast mindfulness gebruikt MBCT methoden uit de cognitieve gedragstherapie, zoals psycho-educatie over depressie en de rol die cognitie daarin speelt. De training wordt doorgaans in groepen van acht wekelijkse bijeenkomsten gegeven, met thuisoefeningen zoals de bodyscan, meditatie en aandachtige beweging. De deelnemer leert herkennen wanneer automatische processen actief worden en oefent om minder reactief en meer reflectief te reageren. Groot onderzoek, waaronder meerdere meta-analyses, toont aan dat MBCT het risico op terugval bij mensen met terugkerende depressie significant verkleint, met name bij wie drie of meer eerdere episodes heeft doorgemaakt. De methode wordt ook toegepast bij angst, piekeren en preventie van burn-out. Tijdens de training oefen je ook met korte inwerfbare oefeningen, zoals de ademruimte van drie minuten, die je midden in een drukke dag kunt toepassen zodra je merkt dat je in oude patronen schiet. Juist die overdraagbaarheid maakt MBCT duurzaam effectief. Op ikwiltherapie.nl vind je trainers en therapeuten die met MBCT werken.
Lees ook
- Cognitieve gedragstherapie (CGT): zo werkt het
- Schematherapie: werken aan diepgewortelde patronen
- Acceptance and commitment therapy (ACT) uitgelegd
- Dialectische gedragstherapie (DBT)
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Mindfulness-based cognitive therapy“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.