Anton Suibert (Bert) Hellinger (Leimen, 15 december 1925 – Bischofswiesen, 19 september 2019) was een Duitse filosoof, theoloog, psychotherapeut en priester. Hij verwierf bekendheid als grondlegger van familieopstellingen.
In de vele jaren dat hij werkzaam was, evolueerde zijn werkwijze en werden opstellingen ook toegepast binnen organisaties en andere groepen. In Nederland is zijn methodiek onder andere ondergebracht met het naar hem genoemde Bert Hellinger Instituut Nederland in Groningen. Zowel de persoon als zijn gedachtegoed zijn niet onomstreden; er zijn binnen de psychotherapie velen die hem en zijn werkwijze zowel ondersteunen als bekritiseren.
Levensloop
Hellinger werd in 1925 geboren in Leimen, Baden. Op 10-jarige leeftijd verliet hij het gezin om naar een Katholieke kloosterschool te gaan, die gerund werd door de Jezuïetenorde. De Hitlerjugend trachtte vergeefs Hellinger als tiener in te lijven, waardoor hij ervan werd verdacht een ‘Vijand van het Volk’ te zijn. In 1942 werd Hellinger verplicht te dienen in de Wehrmacht en ervaarde zo de strijd aan het Westelijke front. Hij werd in 1945 krijgsgevange gemaakt en vluchtte uiteindelijk uit zijn gevangenschap in België.
Na zijn vlucht sloot Hellinger zich aan bij de jezuïeten en studeerde filosofie en theologie aan de Universiteit Würzburg. Vervolgens werd hij in 1952 tot priester gewijd en vertrok hij als missionaris naar Zuid-Afrika waar hij bij de Zulus ging werken. Hij nam de naam Suibert, afgekort tot Bert aan. In Zuid-Afrika studeerde hij verder aan de Universiteit van KwaZoeloe-Natal en Universiteit van Zuid-Afrika waar hij onder meer zijn BA behaalde en de bevoegdheid verkreeg om les te mogen geven in het openbaar onderwijs. Hellinger bleef 16 jaar – tot 1968 – bij de Zulus en maakte zich hun taal en wereldbeeld eigen. In die tijd werkte hij als priester, leraar en uiteindelijk schoolhoofd van een grote school, waarbij hij verantwoordelijk was voor zo’n 150 scholen in totaal.
Doordat hij deelnam aan oecumenische trainingen in groepsdynamiek onder leiding van Anglicaanse geestelijken in Zuid-Afrika, in de vroege jaren zestig legde de basis voor zijn vertrek uit het katholieke priesterschap. Vanuit zijn standpunt werkten de trainers vanuit een fenomenologische oriëntatie – ze waren bezig met het herkennen van wat essentieel is uit alle aanwezige diversiteit, zonder intentie, zonder angst, zonder vooroordelen, puur vertrouwend op wat er is. Hij was diep onder de indruk van de manier waarop hun methoden aantoonden dat tegenpolen zich konden verzoenen door wederzijds respect.
Het begin van zijn interesse in fenomenologie viel samen met de zich ontvouwende ontbinding van zijn geloften aan het priesterschap. Hellinger vertelde hoe een van de trainers aan de groep vroeg: “Wat is belangrijker voor jou, je idealen of mensen? Wat zou je opofferen voor de ander?” Dit was voor hem niet alleen een filosofisch raadsel. Hij was zeer gevoelig voor hoe het naziregime mensen opofferde in dienst van idealen. Hij zei: “In zekere zin heeft de vraag mijn leven veranderd. Sindsdien heeft een fundamentele oriëntatie op mensen vorm gegeven aan al mijn werk”.
In 2002 trouwde Bert Hellinger opnieuw met Maria-Sophie Erdödy, Sophie genoemd, met wie hij al langere tijd samenwerkte. Bert Hellinger overleed op 19 september 2019, 93 jaar oud.
Psychotherapeutische ontwikkeling
Hellinger keerde in 1968 terug naar Duitsland en trad drie jaar later uit als priester. Korte tijd later leerde hij Herta kennen, met wie hij in 1971 zou trouwen. Samen verdiepten ze zich in de psychoanalyse.
In de eerste helft van de jaren 1970 bracht Hellinger veel tijd door in Wenen voor zijn opleiding in de psychoanalyse aan de Wiener Arbeitskreis für Tiefenpsychologie, die in 1947 was opgericht door de Oostenrijkse psycholoog Igor Caruso. Hij voltooide zijn opleiding aan de Münchner Arbeitsgemeinschaft für Psychoanalyse maar werd aanvankelijk niet toegelaten tot de Münchner Arbeitsgemeinschaft für Psychoanalyse M.A.P. na te hebben gerefereerd aan het werk van de Amerikaanse psycholoog Arthur Janov.
Hellinger verliet Duitsland in 1973 opnieuw om zich als psychotherapeut verder te ontwikkelen in de Verenigde Staten. Hij volgde negen maanden opleiding bij Janov (grondlegger van de primaltherapie). Tijdens zijn verblijf in de Verenigde Staten waren er veel belangrijke invloeden voor zijn latere werk, waarbij de transactionele analyse van Eric Berne een van de belangrijkste was; hij werkte ook als onderwijstherapeut op dit gebied. Hij verdiepte zich ook in provocatietherapie bij Frank Farrelly en hypnotherapie bij Jeff Zeig, Stephen Lankton en Stephen Gilligan.
In 1982 werd Hellinger wel erkend door de Münchner Arbeitsgemeinschaft für Psychoanalyse M.A.P..
Tegen de tijd dat Bert Hellinger bijna 70 was, had hij zijn inzichten en aanpak niet gedocumenteerd. Noch had hij studenten opgeleid om zijn methoden voort te zetten. Hij stemde ermee in dat de Duitse psychiater Gunthard Weber een reeks transcripties van workshops opnam en bewerkte. Dit verscheen in 1993 onder de titel Zweierlei Glück. Tegen 2018 had Hellinger meer dan 90 boeken gepubliceerd, waarvan 70 in de catalogus van de Deutsche National-Bibliothek in Leipzig. Vele van zijn publicaties behandelen zijn werk met familieopstellingen, onder meer als transcripties van zijn seminars. Andere publicaties beschrijven zijn gedachtegoed en methodiek.
Lees ook
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Bert Hellinger“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.