Dementie is een aandoening die gekenmerkt worden door combinaties van meervoudige stoornissen in verstandelijke vermogens waaronder het geheugen, in stemming en in gedrag. Dementie komt voor bij klinische syndromen die door verschillende hersenziekten worden veroorzaakt.
Er zijn dan ook verschillende vormen:
Ziekte van Alzheimer: meest voorkomend (65% van de mensen met dementie) vroeger (pre)seniele dementie of dementia (prae)senilis genoemd;
Vasculaire dementie: veroorzaakt door een of meer CVA’s en/of beschadigingen aan de witte stof;
Lewy-body-dementie en Parkinson-disease-dementia (PDD). Bij de ziekte van Parkinson worden Lewy-lichaampjes, insluitsels van eiwitafbraakproducten, aangetroffen in de cellen van de substantia nigra; bij deze twee vormen van dementie worden ze ook in de hersenschors gevonden. Bij Lewy-body-dementie treedt dementie al in het begin van het ziekteproces op. Bij Parkinson-disease-dementia (PDD) treden de dementieverschijnselen pas in het verloop van de ziekte van Parkinson op.
Chorea van Huntington
Frontotemporale dementie: aantasting van de frontale en temporale gebieden in de hersenen, vaak gepaard gaand met ontremming in gedrag. Meest bekende vorm is ziekte van Pick.
Normaledrukhydrocefalie: waarbij de aanmaak en afvoer van hersenvocht uit evenwicht zijn geraakt.
De specifieke kenmerken van de verschillende combinaties worden bepaald door de aard, lokalisatie en ernst van de afwijkingen in de hersenen.
Dementie is de snelst groeiende doodsoorzaak in Nederland, gevolgd door hartfalen en longkanker.
Symptomen en kenmerken
Bij dementie worden de symptomen onderverdeeld in eerste en tweede orde symptomen.
Symptomen van de eerste orde
Symptomen van de eerste orde openbaren zich meestal als eerste bij alle vormen van dementie:
geheugenstoornissen
desoriëntatie in tijd, plaats en persoon
ten minste een van de volgende vijf aandoeningen: afasie, agnosie, apraxie of een stoornis in de executieve functies of de aandacht.
Symptomen van de tweede orde
Symptomen van de tweede orde zijn de overige symptomen die zich kunnen voordoen:
persevereren (continu hetzelfde herhalen in praten of bewegen)
confabuleren (fantasieverhalen om de lege plekken op te vullen)
verzamelzucht
achterdocht
decorumverlies (normvervaging)
stemmingsstoornissen
hallucinaties
denkstoornissen
gedragsstoornissen
persoonlijkheidsveranderingen
verwijzingen naar het verleden (nostalgisch gevoel opwekken)
Dementie en leefsituatie
Dementie openbaart zich vooral op latere leeftijd. Naarmate mensen ouder worden, neemt dus ook de kans toe dat ze met een bepaalde vorm van dementie te maken krijgen. Aangezien het percentage ouderen in de bevolking van westerse landen toeneemt, krijgen steeds meer mensen met deze aandoening te maken. Omdat vrouwen gemiddeld ouder worden dan mannen, komt bij hen dementie ook vaker voor dan bij mannen. Te verwachten is dat als gevolg van de vergrijzing de prevalentie van dementie in de komende 20 jaar met 45% zal toenemen.
Uit recente statistische gegevens ontleend aan bevolkingsonderzoek in de Verenigde Staten blijkt ten slotte dat hoogopgeleide mannen en vrouwen niet alleen ouder worden, maar gemiddeld ook op latere leeftijd dement worden dan laagopgeleiden.
In april 2012 legden wetenschappers een verband tussen vroege dementie en een ongezonde leefstijl.
Dementie op jonge leeftijd
In Nederland zijn ongeveer 15.000 mensen met dementie die jonger zijn dan 65 jaar. Deze jongdementie begint als iemand tussen de 40 en 65 jaar is. De eerste verschijnselen zijn meestal veranderingen in gedrag of taal en moeite met concentreren en/of organiseren. In eerste instantie wordt vaak gedacht aan overspannenheid of een depressie.
Casemanager
Mensen met dementie hebben steeds meer zorg nodig. Hulp kan verkregen worden via een casemanager dementie. Dit is een begeleider voor de persoon met dementie en de mantelzorger. De casemanager wordt vergoed vanuit de basisverzekering.
Frequentie
In België zijn er ruim 150.000 patiënten met dementie.
Afhankelijk van de leeftijd kan de aandoening vastgesteld worden bij:
vanaf 50 jaar: 2,3%
vanaf 65 jaar: 5% ernstige dementie, 15% lichte dementie
vanaf 80 jaar: 25% van de mensen.
In Nederland wordt op basis van bevolkingsonderzoek geschat dat er ruim 179.000 patiënten met dementie leven, 52.700 mannen en 126.400 vrouwen. Dat wil zeggen 6,7 gevallen per 1.000 mannen en 15,7 per 1.000 vrouwen. Een deel woont thuis en een deel in een verpleeghuis. Het aantal personen met dementie neemt sterk toe met de leeftijd, tot wel 30-35% van de 85-plussers.
Woonvormen voor mensen met dementie
Als thuis wonen met dementie niet meer gaat en er is 24 uur per dag zorg dichtbij of toezicht nodig, kan men verhuizen naar een woon-/zorgcentrum gespecialiseerd in het begeleiden van mensen met dementie. Deze zorg wordt betaald vanuit de Wet Langdurige Zorg (Wlz). [1]
Er zijn veel verschillende woonsoorten voor mensen met dementie:
Kleinschalig wonen: 6 tot 8 bewoners hebben een eigen slaapkamer en gemeenschappelijk keuken en woonkamer waar samen een huishouding wordt gevoerd. Dit kan in een zelfstandige woning zijn maar ook op een afdeling of etage van een zorgcentrum.
Particulier verpleeghuis: vaak is dit tevens kleinschalige zorg maar dan in een mooi gebouw of op mooie locatie. Wie nog geen 24 uurs zorg nodig heeft kan hier al wonen op eigen kosten.
Mantelzorgwoning: staat op het terrein van het huis van de mantelzorger, vaak een familielid.
Grootschalig verpleeghuis: mensen wonen in een eigen kamer met (gedeelde) badkamer bij elkaar. Er is een gemeenschappelijk restaurant en een activiteitenruimte.
Bij mensen met dementie is hun welbevinden heel belangrijk. Onbewust moet hun omgeving goed voelen. Ook als ze dat zelf niet of niet meer kunnen benoemen. Een belevingsgericht interieur is doordacht en past bij de bewoners met dementie.
Lees ook
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Dementie“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.