De ziekte van Parkinson is een neurodegeneratieve aandoening van vooral het centrale zenuwstelsel, die zowel de motoriek als niet-motorische functies aantast. De motorische symptomen, samen parkinsonisme genoemd, zijn tremor, traagheid bij het beginnen van bewegingen (bradykinesie), rigiditeit en moeite met het bewaren van het evenwicht. Niet-motorische klachten kunnen in elk stadium optreden: uitval van het autonome zenuwstelsel, slaapstoornissen, verlies van reukvermogen en gedrags- of neuropsychiatrische problemen zoals cognitieve achteruitgang, psychoses en angst.
Er is niet één oorzaak; genetische en omgevingsfactoren spelen samen. Kenmerkend is het geleidelijke verlies van dopamineproducerende zenuwcellen in de substantia nigra en verwante celgroepen in de hersenstam. Verkeerd gevouwen eiwitten zoals alfa-synucleïne hopen zich op tot Lewy-lichaampjes; die ophoping kan ontstekingsreacties en verder celverlies veroorzaken.
De diagnose wordt vooral gesteld op basis van de klachten en het neurologisch onderzoek; beeldvorming zoals een PET-scan kan ondersteunen. Parkinson komt meestal voor bij mensen boven de 60 jaar, ongeveer 1 procent van die groep. Bij mensen jonger dan 50 spreekt men van early-onset-parkinson.
Een genezing bestaat niet; de behandeling is erop gericht de klachten te verlichten. In de beginfase wordt vaak gewerkt met levodopa, MAO-B-remmers of dopamineagonisten. Na verloop van tijd werken die middelen minder goed en kunnen ze onwillekeurige bewegingen geven. Dieet, revalidatie en oefentherapie helpen de functies behouden; bij ernstige motorische klachten die niet op medicatie reageren kan diepe hersenstimulatie worden overwogen. De levensverwachting is vrijwel normaal, behalve bij early-onset.
Indeling en terminologie
Parkinson wordt als synucleïnopathie ingedeeld vanwege de ophoping van alfa-synucleïne in Lewy-lichaampjes. Bij 30 procent van de patiënten leidt de ziekte tot cognitieve achteruitgang, dementie bij de ziekte van Parkinson genoemd, die samen met Lewy-body-dementie tot de Lewy-body-dementies wordt gerekend.
De vier kardinaalverschijnselen tremor, bradykinesie, rigiditeit en posturale instabiliteit heten samen parkinsonisme. Dat fenomeen komt ook voor bij andere aandoeningen; neurodegeneratieve ziekten met parkinsonisme maar andere kenmerken vallen onder de zogenoemde parkinson-plus-syndromen of atypische parkinsonismen.
Leven met parkinson
Naast de medicatie is begeleiding vaak bepalend voor de kwaliteit van leven: fysiotherapie voor loop en balans, logopedie voor stem en slikken, ergotherapie voor dagelijkse handelingen, en begeleiding voor stemmingsklachten, angst of vermoeidheid. Ook partners en mantelzorgers dragen een grote last. Op Wereld Parkinsondag, 11 april, de geboortedag van James Parkinson die de ziekte in 1817 beschreef, vragen organisaties wereldwijd aandacht voor deze begeleiding en voor onderzoek.
Lees ook
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Parkinson’s disease“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.
Leven met Parkinson
Parkinson is een chronische ziekte, maar met medicatie, beweging en een afgestemd zorgteam blijft de kwaliteit van leven vaak lang goed. Fysiotherapie, logopedie en ergotherapie spelen een grote rol; ook mentale ondersteuning is belangrijk, omdat stemmingsstoornissen en apathie vaak voorkomen. Voor mantelzorgers geldt dat zij net zo veel aandacht verdienen. Op ikwiltherapie.nl vind je therapeuten die begeleiding bieden bij chronische ziekte, rouwverwerking en mantelzorgstress.
Wanneer professionele hulp zoeken?
Herken je je in dit onderwerp en merk je dat het je dagelijkse leven beinvloedt, dan is professionele begeleiding een logische stap. Een therapeut of coach helpt je om patronen te herkennen, grip te krijgen op wat er speelt en praktische handvatten te vinden die bij jouw situatie passen. Veel mensen wachten lang voordat ze hulp zoeken, terwijl juist vroegtijdige ondersteuning vaak voorkomt dat klachten chronisch worden. Een eerste gesprek is vrijwel altijd vrijblijvend en verplicht je tot niets: het is bedoeld om te ontdekken of de therapeut en de werkwijze goed voelen. Op ikwiltherapie.nl vind je een overzicht van therapeuten en coaches per specialisatie, regio en werkwijze, zodat je gericht kunt zoeken naar iemand die aansluit bij jouw vraag.