Logotherapie is een vorm van existentiële therapie, ontwikkeld door neuroloog en psychiater Viktor Frankl. Ze is gebaseerd op het uitgangspunt dat de belangrijkste drijfveer van de mens de zoektocht naar zin in het leven is. Frankl noemde het “de Derde Weense School van Psychotherapie”, naast de psychoanalyse van Freud en de individuele psychologie van Alfred Adler.
Waar de psychoanalyse de wil tot lust en Adler de wil tot macht centraal stelt, gaat logotherapie uit van de wil tot zingeving: het streven naar betekenis is volgens Frankl de sterkste motiverende kracht in de mens. Deze visie beschreef hij in zijn bekendste boek, Man’s Search for Meaning (1946; Nederlands: De zin van het bestaan), waarin hij vertelt hoe zijn theorieën hem hielpen de Holocaust te overleven en hoe die ervaring de theorie verder vormde. Wereldwijd bestaan inmiddels diverse instituten voor logotherapie.
Basisprincipes
De term logotherapie is gevormd uit het Griekse logos, betekenis. De kernuitgangspunten:
Het leven heeft betekenis onder alle omstandigheden, ook de ellendigste. Onze voornaamste levensmotivatie is de wil tot het vinden van zin. We hebben de vrijheid betekenis te vinden in wat we doen, in wat we ervaren, of op zijn minst in de houding die we aannemen tegenover onveranderlijk lijden.
Met “geest” bedoelde Frankl overigens niet iets religieus maar de wil van de mens; de nadruk ligt op zingeving, niet per se op God. Waar de zoektocht naar zin geblokkeerd raakt, kan dat psychisch schadelijk zijn: Frankl sprak van het existentiële vacuüm en waarschuwde voor materialisme, hedonisme en luxe als obstakels. Zingeving hing volgens hem samen met sterke waarden, groepslidmaatschap, inzet voor een doel en heldere levensdoelen. Ook benadrukte hij dat die zin voor iedereen anders is: “Ieder mens heeft zijn eigen specifieke roeping of levenstaak.” Van die theorie is later de Purpose-in-Life-test afgeleid, waarmee onderzoekers aantoonden dat zingeving welzijn mediert, evenals de SONG-test die de oriëntatie op zin meet.
Zin ontdekken
Volgens Frankl kan men op drie manieren zin in het leven ontdekken: door iets te creëren of te doen; door iets te ervaren of iemand te ontmoeten; en door de houding die we aannemen tegenover onvermijdelijk lijden. Zijn bekende voorbeeld: een oudere huisarts raakte na de dood van zijn vrouw in een depressie. Frankl vroeg hem: “Wat zou er zijn gebeurd als jíj als eerste was gestorven en zij alleen was achtergebleven?” “Dat zou afschuwelijk voor haar zijn geweest,” antwoordde de man. Waarop Frankl zei: “U ziet, dokter, dat lijden is haar bespaard, en u hebt het haar bespaard; maar nu moet u ervoor betalen door te overleven en te rouwen.” Zo werd het lijden betekenisvol en draaglijker.
Voor wie is logotherapie geschikt?
Logotherapie wordt toegepast bij depressie, zinloosheid, rouw, burn-out en existentiële klachten, maar ook als onderdeel van rouwverwerking en bij vragen over het einde van het leven. Het sluit aan bij cliënten die niet zozeer symptoombestrijding zoeken als oriëntatie op wat hun leven betekenis maakt. Op ikwiltherapie.nl vind je therapeuten die existentieel of met logotherapeutische principes werken; een eerste gesprek is vaak gratis en vrijblijvend.
Deze tekst is gebaseerd op het Wikipedia-artikel „Logotherapy“ (licentie CC BY-SA).
Zoek je hulp of begeleiding? Vind een therapeut of coach op ikwiltherapie.nl.